کتاب ترجمه و شرح رساله النصوص

کتاب شریف «رسالة النصوص» که توسط شیخ کبیر، علامه اعصار، عارف به سرالاسرار، جناب فخر اولیاء، صدرالدین قونوی از فراز عرفان به حضیض برهان و از عرش معنا به فرش الفاظ کشانده شده است، شامل جوهرۀ حقیقت جمیع کتب عرفانی و حکمی است و به تعبیر خود شیخ در همین رساله، مفتاح مفاتیح کتاب شریف «فصوص الحکم» شیخ خود، یعنی شیخ اکبر محیی‌الدین ابن عربی است.

ابوالمعالی صدرالدین محمد بن اسحاق قونوی (607 ـ 673 ق)، پسر زن محیی‌الدین ابن عربی و ممتازترین شاگرد اوست. پدر محمد بن اسحاق قونوی، مجدالدین از اهالی ملطیه بود و صاحب ثروت و مال. صدرالدین از پدر ثروت قابل توجه به ارث برد، چندان که شاگردان خود را کفالت می‌کرد؛ شاگردانی که از خوف یورش سپاهیان مغول خانه و کاشانۀ خود را رها کرده و به آن محیط سرشار از فیض رو آورده بودند. او شارح بزرگ افکار ابن عربی است. وی البته در تربیت شاگرد از استاد موفق‌تر بود. قونوی مبانی استاد خود را در آثار متعدد خویش محققانه تقریر نمود و بنا به تصریح برخی از محققان موجب ترویج افکار ابن عربی، صدرالدین قونوی است که احدی مسئلۀ وحدت وجود را مانند وی به سلک تحریر درنیاورده است و افکار عالیه استاد را در کلیۀ مسائل عرفانی پیاده و تحقیق نموده است.

آثار قونوی را می‌توان باب ورود به فهم آثار شیخ اکبر دانست به‌ویژه آنکه کوشید به آنها نظم و ساختار بدهد و در یک نظام عقلی آنها را ارائه نماید. او عرفان نظری را به صورت یک علم دارای موضوع و مبادی و مسائل معرفی نمود. «رسالة النصوص» او گزینشی از مهم‌ترین مسائل عرفان نظری در قالب 22 نص است که به هدف ارائۀ کلیدهایی برای فهم بهتر «فصوص الحکم» نگاشته شده است. او در این کتاب معارف مرتبط با کشف‌های نهایی متعلق به تجلی ذاتی را آورده است.

محقق قونوی به عنوان نمایندۀ افکار استاد خود و وصی و جانشین او به دلیل اهمیت و پیچیدگی کتاب «فصوص الحکم» استادش، تصمیم گرفت به عنوان مقدمۀ ورود به دریای ژرف آن بنویسد تا کسی که سراغ «فصوص» می‌رود، توانایی لازم را برای فهم آن پیدا کند و در همین راستا «رسالة النصوص» را نگاشت. البته به همین نیز بسنده نکرد و کتابی هم به طور مستقیم در شرح «فصوص» به نام «فکوک» نوشت تا هرچه بیشتر پرده از اسرار آن بردارد. از این‌رو رسالۀ «نصوص» دارای اهمیت فراوانی برای محصل و محقق عرفان اسلامی دارد؛ چراکه اصول و مبانی موردنیاز برای اصلی‌ترین کتاب عرفان نظری یعنی «فصوص» را فراهم آورده است.

دربارۀ این رساله باید گفت می‌توان دو هدف عمده برای تألیف آن توسط شیخ کبیر بیان کرد؛ نخست آنچه خود شیخ در ابتدای نص پنجم این کتاب نوشته است: «این کتاب را فقط برای بیان مطالب ذوقی مختص به مقام کمال نوشته‌ام، نه به زبان عموم که برگرفته از ذوق‌های دارای قید است که برای صاحبان مقامات مخصوص و محدود که به یک اسم یا صفت خاص از اسماء و صفات الهی که اصل و ریشه آن ذوق خاص هستند تکیه دارند حاصل می‌شود». دلیل دیگر اهمیت این کتاب همان است که خود شیخ در پایان کتاب بیان کرده است: «تمت النصوص مفتاح مفاتیح الفصوص».

شیخ مدعی است مطالب و مبانی مطرح‌شده در «نصوص» از مقام کمال صادر شده و رهاورد نهایی‌ترین مرتبۀ سیر انسانی در سلوک علمی و عملی می‌باشند؛ به عبارت دیگر هر گوینده از مقام و احوال خود که در آن مستقر است، خبر می‌دهد و مطالبی که مستند به اسمی خاص از اسماءالله باشند و از مقامی مقید صادر شده باشند، نسبت به همان مقام و اسم مخصوص معتبرند، نه نسبت به همۀ مقامات؛ چراکه وقتی فوق کل ذی علم علیم، پس فوق کل معلوم معلوم، یعنی چنان‌که درجات عالمان به تصریح عقل و نقل مختلف است، درجات معلومات ایشان نیز متفاوت خواهد بود.

این شرح و ترجمه از سه بخش متن، ترجمه و شرح تشکیل شده است که در بخش متن، یک نص از متن «نصوص» بنا بر نسخۀ مدون دکتر حامد ناجی اصفهانی نقل و سپس ترجمۀ تحت‌اللفظی دقیق انجام و پس از آن شرح مختصری از مطالب نص ارائه شده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

خطبۀ آغاز کتاب

النص الاول

النص الثانی

النص الثالث

النص الرابع

النص الخامس

النص السادس

النص السابع

النص الثامن

النص التاسع

النص العاشر

النص الحادی عشر

النص الثانی عشر

النص الثالث عشر

النص الرابع عشر

النص الخامس عشر

النص السادس عشر

النص السابع عشر

النص الثامن عشر

النص التاسع عشر

النص عشرون

النص الحادی والعشرون

النص الثانی والعشرون

کتاب‌نامه